نام کتاب:
تویسنده:
ناشر:
ISBN :
تاریخ نشر در سایت:
نظرات و نقد در باره کتاب:

سیدجمال الدین افغانی: بیدارگرعصر
فضل الرحمن فاضل
وزارت اطلاعات و فرهنگ

میزان 1387 هـ،خ
6

هرگاه سخن از نهضت های اسلامی وجنبش های آزادیبخش در مشرق زمین می‏رود، خواه ناخواه نام سیدجمال الدین افغانی به میان می آید؛ از همین رو است که سید را همگان بعنوان بیداگر شرق می شناسند و در اثر زیر بحث نویسنده‏ی محترم (فاضل) از ایشان به نام «بیدارگرعصر» یاد کرده اند.

آگاهی پیرامون شخصیت نامداری همچون «سیدجمال الدین افغانی»، از پهلوهای گوناگون برای نسل حاضر در خور اهمیت است. نخست روحیه‏ی انقلابی و آزادی طلبی جناب سید است که می باید، همیشه زنده نگهداشته شود؛ این نه تنها برای مردم ما بل برای همه کسانی که می خواهند آزاد و سر بلند زندگی نمایند، می باید به چنین اشخاصی بپردازند، یاد آن ها را زنده نگهدارند و کارنامه های شان را سرمشق قرار دهند.

دوم این که جناب سید استقلال طلبی را همراه با اصلاحات دینی مطرح کرد، نظریات مفیدی را در این رابطه پیشکش نمود، از همین رهگذر است، که سیدجمال الدین افغانی در کنار آزادی طلبی و استعمار ستیزی اش به عنوان یک مصلح بزرگ دینی و اجتماعی به خوبی شناخته شده است و در جامعه‏ی مان شناخت چنین شخصیتی از اهمیت والایی برخوردار می باشد. سوم این که، نسل جوان کشور ما که پس از سی سال جنگ سر بلند کرده اند، پیوند شان با پیشینه‏‏ی این سرزمین به شدت آسیب دیده است؛ فراوان چهره های فلم و موسیقی را می‏شناسند، از دانشوران و سیاستمداران کشور های دور و نزدیک آگاهی دارند، ولی با درد و دریغ که اطلاعات شان نسبت به شخصیت های افغانستان در حد پایینی قرار دارد.

ز این بابت چاپ کتاب «سیدجمال الدین: بیدارگرعصر» هم به موقع است و هم ضروری.

در مورد سیدجمال الدین افغانی زیاد نوشته شده؛ ولی با جرأت می توان گفت، که تحقیق فضل الرحمن فاضل در این مورد، کتاب مورد نظر را از ارزش خوبی برخوردار نموده و حتا می‏توان گفت که کتاب را درنوع خودکم‏نظیرساخته است.

آقای فاضل این اثر را از نقد ترجمه های آثار عربی سیدجمال الدین افغانی -که توسط آقای سیدهادی خسروشاهی صورت گرفته- آغاز نموده و بالآخره در حد یک اثر جامع رشد یافته است. آنچه برای خوانندگان این اثر مایه‏ی تعجب و فراتر از آن در خور عبرت خواهد بود، کاری است که آقای خسروشاهی انجام داده اند؛ به روایت این اثر، آقای خسروشاهی در ترجمه دست به تحریفات فاحشی زده اند، تا برای جناب سید هویت ایرانی و مذهب جعفری دست و پا نمایند.

واقعاً در عصر کنونی دست بردن به چنین کاری سخت مایه‏ی تعجب و پریشانی خواهد بود، زیرا این مسأله هر خواننده را متردد می‏سازد و وادی نویسندگی و تحقیق را بی اعتبار می سازد.

مسأله بر سر این است که زیر هر اسم و رسمی جعل کاری و تحریف اسناد عملی زشت و نا روا دانسته می شود، به ویژه برای نویسند‏ه‏ی سرشناس چون خسروشاهی.

با وجود موشکافی ها در خور تحسین آقای فاضل، هنوز هم پاسخ نهایی در این باب تلاش بیشتری می طلبد؛ زیرا چگونه ممکن است، شخصیت سترگی مانند سیدجمال الدین افغانی دهکده‏ی پدری اش روشن نیست، اقارب و خویشاوندان ایشان برای مردم معرفی نیستند. و چرا مراجع مسؤول در زمینه، در این مورد کارهای لازم را انجام نداده اند، زیرا نشاندهی وابستگان سید، معلوم ساختن قریه‏ی آبایی اش، بر رأی زنی ها نقطه پایان می‏گذارد.

فضل الرحمن فاضل که بیشتر به عنوان یک کتابشناس، کتاب دوست و مترجم خوب در میان فرهنگیان افغانستان شناخته شده است، در این اثر دقت و موشگافی خود را ثابت ساخته است؛ اسناد فراوانی را مطالعه نمود، و زیر ذره بین نقد قرار داده است.

مردان بزرگ مرز و وطن معینی ندارند، افکار و دیدگاه های آن ها متعلق به همه‏ی انسان ها است و خوب است که از این زاویه به شخصیت های بزرگ نگریسته شود، اما مصیبتی که تا هنوز دامنگیر ما است شخصیت دزدی است.

واقعاً وقتی کشوری مورد هجوم نظامی قرار می گیرد، آبادی های آن ویران و باشندگان اش کشته و یا آواره می گردند، عده‏ی در کمین نشسته داشته های فرهنگی و حتی میراث های فرهنگی آن را به تاراج می برند؛ قضیه‏ی پیوست سیدجمال الدین افغانی از این قماش مسایل است.

دردآور است که در تمام اسناد و متون سیدجمال الدین به نام افغانی یاد می شود آن گونه که خود نوشته است، ولی در کشور همسایه‏ی ما، جای افغانی را «اسدآبادی» پر کرده است. آقای فاضل در این اثر خواننده را به جزئیات این مسأله می برد و با سر پنجه‏ی تحقیق گره از بسیاری مسایل قابل بحث می گشاید. دیگران به هماهنگی ها و پیوستگی ها می اندیشند و می کوشند؛ اما در حوزه‏ی تمدنی ما بریدن و گسستن وطعنه زدن تا هنوز رواج عام دارد.

اثر محققانه‏ی آقای فاضل بدون تردید در مورد سیدجمال الدین افغانی یک اثر مرجع خواهد بود، و قفسه‏ی آثار تاریخی افغانستان پس از این بدون این کتاب ناقص خواهد بود. برای نویسنده‏ی محترم موفقیت بیشتر می‏خواهیم.